دکتر خاکباز: ۶ ماده از منشور حقوق شهروندی مرتبط با حق حیات، سلامت و کیفیت زندگی است

دکتر خاکباز: ۶ ماده از منشور حقوق شهروندی مرتبط با حق حیات، سلامت و کیفیت زندگی است 1920 970 sara

به گزارش روابط عمومی سرای احسان، دکتر حمید خاکباز مسئول واحد توانبخشی سرای احسان در وبینار «حقوق شهروندی سالمندان با تاکید بر حق سلامت و بهداشت» که روز یکشنبه ۲۰ تیرماه در محل سرای احسان برگزار شد، در سخنانی به بررسی موضوع «کیفیت خواب سالمندان و سلامت روان» پرداخت.

متن کامل این سخنرانی را می توانید در ذیل مطالعه بفرمایید.

 کیفیت خواب سالمندان و سلامت روان

مقدمه

تعریف:سالمندی دوره‌ای است که با خرد و انتقال دانش و تجربهآغاز می‌شود و در پایانِمرحلة زندگی انسان روی می‌دهد. سالمندی با تباهی کارکردهای انسان همراه است و به لحاظ جسمی و فیزیولوژیکی توانمندی‌های افراد کاهش می‌یابد. همچنین برخی نظریه‌پردازان بر این باورند که توانایی‌های شناختی و رشدی نیز در این دوره به تحلیل می‌رود. همچنیندوره سالمندی طولانی‌ترین دورة زندگی استپس با توجه به ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی، جسمانی و روانشناختی باید سالمندان را ارزیابی کنیم. محققان با توجه به آنچه در هزاره سوم رخ خواهد داد کره خاکی را «کرة سالمندان» توصیف کرده‌اند.

آمار:رشد تقریبی مورد انتظار در جمعیت سالمندان از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۵ معادل ۶۹۴ میلیون یا ۲۲۳% است یعنی تا سال ۲۰۲۵ ۲/۱ میلیارد سالمند خواهیم داشت. ۸۰% سالمندان در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند که ایران هم جزو این کشورهاست. پیش بینی می‌شود تا سال ۱۴۰۵ جمعیت سالمند کشور به ۵/۸ میلیون نفر یا بیشتر هم برسد (آمارها با توجه به نرخ مرگ و میر نیز متغیر است) که این امر نیازمند تغییرات اساسی در سیاست‌گزاری‌های بهداشتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است. در سال ۱۳۹۶جمعیت سالمند کشور ۲/۹ بوده است و پیش‌بینی شده تا پایان سال ۱۴۰۰ آمار سالمندان ۵/۱۰ درصد جمعیت کشور را به خود اختصاص دهند.

سن شروع سالمندی:سالمندی امری نسبی است و مطلق نیست. سن شروع سالمندی نیز قراردادی است، پس بر اساس سن نمی‌توانیم تعیین کنیم سالمندی از چه سالی شروع می‌شود ولی ناگزیریم بر اساس معیارهای گوناگون همچون شاخص‌های اجتماعی یا شاخص کیفیت زندگی تقسیم‌بندی دوران سالمندی را انجام دهیم. مثلاً در کشورهای در حال توسعه مثل ایران سن سالمندی از ۶۰ سالگی شروع می‌شود.سازمان جهانی بهداشت نیز ۶۰ تا ۷۴ سالگی را سالمند جوان، ۷۵ تا ۹۰ سالگی را سالمند میانسال و ۹۰ سالگی به بالا را سالمند پیر طبقه‌بندی می‌کند.

امید به زندگی: امید به زندگی زنان در ایران ۷۸ سال و مردان نیز ۷۳ سال است.

رشته‌های مربوطه در زمینة سالمندان: زیست‌شناسی، پزشکی، مشاورة توانبخشی و روانشناسان، اقتصاد، جامعه‌شناسی و مددکاری اجتماعی

نوع نگرش نسبت به سالمندان و سلامت روان

 نوع نگرش بدبینانه که نسبت به سالمندان در کشورهای در حال توسعه وجود دارد باعث ایجاد نشخوار فکری در سالمندان می‌شود و این فکر را در ذهن آنها ایجاد می‌کند که من در این جامعه هیچ ارزشی ندارم چون من هیچ کارایی ندارمو همین امر روند شکل‌گیری مشکلات و اختلالات روانی همچون اختلالات خواب را در آنها ایجاد خواهد کرد. برای رفع این نگرش بدبینانه و کمک به ایجاد حس ارزشمندی و مولد بودنِ سالمندان و آرامش آنها کشورهایی مثل آمریکا، فرانسه و انگلستان به دلیل بار منفی واژة سالمند از واژه‌های ملایم‌تری مثل «سن سوم» یا «شهروندان ارشد» استفاده می‌کنند. کاهش بار منفی جملات آرامش را به سالمندان و به دنبال آن خواب آنها برمی‌گرداند.

گوشه‌گیری و دوری گزینی از اجتماع، افسردگی و سایر اختلالات روانشناختی، استفاده از خانه یا آسایشگاه سالمندان، کمبود مکان‌های مناسب‌سازی شده برای سالمندان جهت انجام فعالیت‌های بدنی، فراهم نبودن کامل امکانات و تسهیلات شهری و مشکلات جسمانی مربوط به این دوره نیز بر سلامت روان سالمندان اثر منفی برجای می‌گذارد.

اختلالات خواب و سلامت روان سالمندان:

سالمندان به برنامه‌های مدون و بررسی منظم سلامت در دو بعد جسم و روان نیاز دارند. یکی از مشکلات رایج دوران سالمندی اختلالات خواب است. دوران سالمندی یکی از چالش‌های مهم در سیاست‌گزاری‌های بهداشتی و درمانی تمام کشورها به شمار می‌رود، چرا که پیری جمعیت می‌تواند منجر به افزایش تعداد افراد در معرض خطر بیماری‌های مزمن شود و وضعیت سلامت جامعه را به مخاطره بیاندازد.

 خواب از جمله ابعادی است که بر سلامت روان و جسم تاثیر می‌گذارد و حتی نیازمند توجه در ابعاد قانونی و حقوق شهروندی است که در کشور ما۶ ماده از منشور حقوق شهروندی مرتبط با حق حیات، سلامت و کیفیت زندگی است که ماده ۵ منشور حقوق شهروندی این است: حق توان‌خواهان (شهروندان داراي معلوليت) و سالمندان نيازمند است كه از امكانات درماني و توان‌بخشي براي بهبودي و يا توانمند‌ شدن در جهت زندگي مستقل و مشاركت در جنبه‌هاي زندگي بهره‌مند شوند.

توجه به کیفیت خواب به دو دلیل اهمیت دارد: ۱٫ شکایات مربوط به خواب شایع هستند. ۲٫ خواب بی‌کیفیت شاخص مورد توجه در بسیاری از بیماری‌هاست.حدود ۷۰% سالمندان به اختلالات خواب مبتلا هستند که شامل بیداری‌های شبانه، اختلال در به خواب رفتن، بیدار شدن زودهنگام، خواب عمیق کوتاه و مدت زمان اندک خواب است که این امر تأثیر منفی بر سلامت روان سالمندان و مصرف داروهای جهت رفع این اختلالات دارد؛پس استفاده از این داروها حتی علاوه بر ضررهای اقتصادی باعث به خطر افتادن کارکردهای اجرایی سالمندان می‌شود.

لذا سالمندان با توجه به شرایط جسمانی و روانی خود نیازمند حضور در فرآیندهای درمانی و توانبخشی هستند که باید با خواب تامین شود تا بدنشان برای حداقل کارکردهای مربوط به امور زندگی روزمره آماده شود؛ برای رفع این مشکلات کشور چین دانشگاهی تاسیس کرده است با عنوان دانشگاه سالمندان و در این دانشگاه برای پرورش قوای ذهنی و کاهش اختلالات مربوط به دوره سالمندی مثل اختلالات خواب، متخصصان آموزش‌هایی را برای آنها در نظر گرفته‌اند و آموزش‌ها و درمان‌ها به‌صورت مدون برای سالمندان اجرا می‌شود و خود سالمندان نیز درگیر این آموزش‌ها هستند.

DAY CENTER

اخیراً day centerهایی برای سالمندان تاسیس شده است که دو رویکرد دارند: ۱٫ خدمات پزشکی ۲٫ خدمات روانی اجتماعی

در این مراکز کمک به سالمندان نیازمند یک کار تیمی و گروهی است.

پژوهش خانم علی اصغرپور (۱۳۹۱) از آسایشگاه سالمندان کهریزک نشان داد که ۸۸% سالمندان به اختلالات خواب مبتلا هستند اما پس از همه‌گیری ویروس کرونا طبق اعلام سازمان نظام روانشناسی و مشاوره و سازمان بهزیستی آمار مبتلایان به اختلالات روانشناختی از جمله اختلالات خواب بیشتر شده است و این امر نیازمند یک پژوهش تیمی متشکل از متخصصان مربوطه را می‌طلبد. به یاد داشته باشیم آسایشگاه سالمندان گوشه‌ای از مشکلات آنها را برطرف می‌کند.

مشکلات ناشی از اختلالات خواب و ارتباط آن با سلامت روان سالمندان:

بروز اختلالات خواب باعث کاهش کیفیت زندگی سالمندان می‌شود و این امر سلامت روان آنها را نشانه می‌گیرد. کیفیت خواب یک شاخص مهم سلامتی در سالمندان است و جالب است بدانیم اختلالات خواب پس از سردرد و اختلالات گوارشی در رتبه سوم مشکلات سالمندان قرار دارد.

اختلال در خواب می‌تواند آثار منفی بر حوزه های مختلف زندگی داشته باشد و باعث افسردگی و کاهش عملکرد سیستم ایمنی بدن و بیماری‌های قلبی، دمانس، خلق ناپایدار، اضطراب و اختلالات مربوط به حافظه می‌شود.

درمان اختلالات خواب و مشکلات مربوط به سلامت روان سالمندان:

یکی از مهمترین روش‌های مقابله با اختلالات خواب در سالمندان دارو است که این روش هزینه‌های اقتصادی زیادی را با توجه به پدیدة «خاکستری شدن جمعیت» بر کشور تحمیل می‌کند؛ لذا توجه به سایر رویکردهای درمانی همچون درمانها و خدمات روانی اجتماعی که در day centerها نیز ارائه می‌شود حائز اهمیت است. در زمینه‌های توانبخشی وروانشناختی از رویکردهای درمانی همچون درمان‌های شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی یا درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد همراه با ذهن آگاهی برای کاهش استرس‌های ناشی از پدیدة سالمندی برای بهبود کیفیت خواب و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی استفاده می‌شود.