شناخت رفتار درمانی

روشی نوپا در درمان بیماری های روانی

 

مصاحبه با دکتر گیتی شمس متخصص روانشناسی بالینی استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران

 شناخت رفتار درمانی ، روش جدید در درمان بیماری های روان یاست که مدعی می باشد در کنار دارو درمانی (روانپزشکی) و در بعضی موارد در غیاب آن ، به تنهایی ،می تواند برخی از اختلالات روانپزشکی را درمان کند . در خدمت خانم دکتر شمس با این روش درمانی آشنا می شویم .

  •  خانم دکتر شمس ، لطفاً در ابتدا بفرمایید " شناخت رفتار درمانی " چیست ؟ چگونه و بر چه اساسی ایجاد شده است ؟

در عصر حاضر با پیشرفت صنعت و تمدن و همین طور رشد تحقیقات در علوم پزشکی، ریشه کنی بیماری هایی مانند آبله ، سل و انواع بیماری های عفونی روند سعودی را طی کرده اند در عوض ما شاهد شیوع زیاد انواع مختلف بیماری هایی هستیم که در زمان های قدیم از شیوع بسیار ناچیزی برخوردار بوده اند ، بسیاری از بیماری های روان تنی و انواع مختلفی از بیماری های روانپزشکی را شاید بتوان در این تقسیم بندی جای داد . در دوران کنونی ما شاهد بروز انواعی از بیماری ها هستیم که صرفاً با روش " دارو درمانی " قادر به معالجه آن ها نیستیم . به عبارت دیگر بیمار به این روش از درمان پاسخ نمی دهد و این عامل بسیاری از محققان علوم پزشکی را به سمت یافتن پاسخی برای پرسش های زیر سوق داده است.

  • آیا علت ظهور بعضی از بیماری ها ریشه در محیط درونی یا شخصی ، زندگی خصوصی و هیمن طور اجتماعی فرد دارد ؟ آیا جامعه ناسالم ، افراد ناسالم تربیت می کند ؟ آیا محیط درونی و روانشناختی ناسالم در فرد ، می تواند عامل بیماری باشد ؟

تحقیقات نشان می دهد که به بسیاری از این نوع پرسش ها می توان پاسخ مثبت داد .در دهه 1970 ، گروهی از روان پزشکان و روانشناسان به منظور شناخت و درک بهتر از بیماری های عصبی روانی روش درمانی جدیدی را ابداع کردند و به بوته آزمایش گذاشتند که به ارایه شیوه های درمانی جدیدی منجر شد . این روش درمانی " شناخت درمانی" نامیده می شود و بخشی از حرکتی جدید در روان درمانی محسوب می شود که به " انقلاب شناختی " معروف است . کار اساسی توسط آرون تی بک و همکارانش در دانشکده پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا انجام گرفته است و از آن زمان تاکنون بسیاری از پزشکان از جمله بعضی از گروههای تحقیقاتی در انگلستان موفقیت آمیز بودن این شیوه از درمان را با دقت مطالعه و بررسی کرده اند . شایان توجه است که این شیوه از درمان به طور اختصاصی تحت نام " کلینیک شناخت - رفتاردرمانی " در بیمارستان روزبه ، به صورت تیمی فعال ، مشغول به کار است و افراد بسیاری با این شیوه از درمان معالجه می شوند. اساس بنیادین این نظریه ، این است که خلق شما انعکاسی از شیوه فکر شما است یا به عبارت دیگر ، خلق شما توسط " شناخت ها " یا افکارتان " شکل می گیرد . شناخت ها به شیوه تفکر و نگرش شما به خودتان و دنیای اطرافتان ، به کلیه تعابیر و تفاسیری که به عمل می آورید ، ادراک ها ، تصاویر ذهنی ، باورها و نگرش های شما اطلاق می شود. نوع شناخت و شیوه تفکر فرد می تواند رابطه مستقیمی با نحوه حل مشکلات و حتی پدید آمدن مشکلات و شدت آن ها داشته باشد و حتی گاهی اوقات ادامه بقا فرد می تواند به میزان زیاد به شیوه تفکر او بستگی داشته باشد ، اگر تفکر ما مشخص و روشن باشد برای دستیابی به این اهداف از امکانات بیشتری برخوردار می شویم و بالعکس اگر تفکرها در حصار مفاهیم تحریف شده استدلال های غیرمنطقی و تعابیر نادرست و ناسالم قرار گیرند ، در واقع نابینا و ناشنوا می شویم .

  • چه ارتباطی بین " شناخت " و بیماری روانی وجود دارد و شناخت رفتار درمانی چگونه به درمان بیماری می پردازد ؟

موضوع ارتباط بین افکار و احساسات از مدت های مدیدی مطرح بوده است . برای مثال فیلسوف یونانی قرن سوم پیش از میلاد به نام اپیک تسنوی چنین بیان کرده است که : " بشر نه به وسیله خود پدیده ها بلکه توسط دیدگاه و نوع نگرشی که نسبت به پدیده ها پیدا می کند ، دچار مشکل می شود " ، شما می توانید این نظریه را با تجربیات خویش بیازمایید .اگر تصور کنید : دوستانم به من علاقه مند هستند و مورد تأیید و تحسین آن ها هستم" احساس خوبی به شما دست می دهد ، خلق تان بالا می رود و خوشحال می شوید . ولی اگر تصور کنید که " آن ها اصلاً به من اهمیتی نمی دهند و من اصلاً برای آن ها مطرح نیستم " احساس بدی پیدا می کنید و خلق تان پایین می آید. بنابراین خود موقعیت یا حادثه نیست که مستقیماً احساس هیجانی فرد را متأثر می سازد بلکه شیوه تفکرش نسبت به آن موقعیت خاص چنین نتیجه ای را پدید می آورد : زمانی که افراد پریشان و اندوهناک هستند غالباً نمی توانند واضح و روشن فکر کنند و افکارشان از نوع تحریفی می شود . شناخت درمانی به افراد کمک می کند تا افکار ناراحت کننده و رنج آورشان را شناسایی و ارزیابی کنند و دریابند که این افکار تا چه اندازه واقعیت دارند . سپس آن ها می آموزند که چگونه تفکرات تحریف شده خود را تغییر دهند و زمانی احساس خوبی پیدا می کنند که به طور واقع بینانه تری به تفکر بپردازند . تأکید مسایل همواره روی حل مشکلات و قدم نهادن در راه تغییر رفتار است .

شناخت درمانی توجه بسیار زیادی به احساسات دارد و از کانال احساسات به افکار دست می یابد . شناخت درمانی شیوه هایی را عرضه می کند تا مراجعان برای رهایی از احساسات پریشان کننده و اندوهناک که به تغییر شناخت ها یا افکاری بپردازند که موجب پایدار شدن این احساسات می شوند .

  • روش درمان در جلسات " شناخت رفتار درمانی " به چه شکل است ؟

مطالعه به ما نشان می دهد که افکار تحریف شده و ناسالم ، به طور فاحشی با مشکلات هیجانی فرد نقش دارند . با استفاده از " شناخت رفتار درمانی" شما می آموزید که الگوهای افکار ناسالم و تحریف شده خود را که ارتباط زیادی با نوع بیماری تان دارند ، بشناسید و به کمک درمان گرتان دست به اصلاح آن ها بزنید .

شما و درمان گران روی رفتارتان تمرکز خواهید یافت . مشکلاتی مانند افسردگی و اضطراب معمولاً با الگوهای رفتاری " خودفرسا" همراه هستند و اگر افسرده باشید ، احتمالاً فعال نخواهید بود . چنانچه میزان فعالیتتان را افزایش دهید ، احساس بهتری پیدا خواهید کرد . اگر مضطرب باشید ، ممکن است از قرار گرفتن در موقعیت های خاص خودداری کنید . اگر چنانچه خود را در این موقعیت ها قرار دهید ، در واقع یاد می گیرید که نسبت به آن موقعیت ها اضطراب کم تری پیدا کنید .

همه افراد فرض های زیربنایی را برای خود می سازند که هدایت اعمال و افکارشان را به عهده دارند . این فرض ها، نظم و بنیاد باورهای شخص را تشکیل می دهند . گاهی اوقات این فرض ها به ظاهر منطقی و سودمند به نظر می رسند و اگر چه در واقع غیرمنطقی هستند و به فرسوده شدن و اضمحلال روحی فرد منجر می شوند . معمولاً شخص از وجود این قوانین شخصی در ذهن خودآگاه نیست و بدون اطلاع از وجود آن ها ، ارزش های خود را بر اساس آن ها بنا می کند . هرگاه به آن ها مجال دهید ، فلسفه شخصی شما یا عینک های نامریی می شوند که از طریق آن ها به دنیا نگاه می کنید و بر اساس آن ها به تعبیر و تفسیر و نتیجه گیری می رسید . برای مثال ممکن است فردی دارای این فرض باشد : " اگر کسی از من خوشش نیاید، آن بدین معناست که فرد دوست داشتنی نیستم" "اگر هم همه چیز بر وفق مرادم پیش نرود ، زندگیم ضایع است "" ارزش من به عنوان یک فرد بستگی به آن دارد که دیگران راجع به من چگونه فکر می کنند".

شایا ذکر است که هر بیماری به طور اختصاصی دارای فرض ها و باورهای خاص خود است که این فرض ها و باورها ، بر بستر دوران کودکی و تجربیات او از وقایع زندگی فرد شکل گرفته اند و درمان گر به منظور بهبود بیماری درمان جو ، در بیرون کشیدن این فرض ها و باورها به او کمک می کند .

  • طول درمان در شناخت رفتار درمانی " چقدر است ؟

برخلاف روان درمانی های رایج ، شناخت رفتار درمانی،شیوه درمانی کوتاه مدتی است و در مدت زمان کوتاهی ، حدوداً سه ماه ، شخص به بهبود سریع دست می یابد . در این شیوه شما از همکاری درمان گر خود برخوردار می شوید تا این که درک صحیحی از ارتباط بین وقایع ، افکار و احساسات خود به دست آورید . شما می آموزید که افکار ناسالم را از افکار سالم متمایز سازید و نگرش ها و تعابیر منطقی را از غیرمنطقی باز شناسید .

 چه بیماری هایی با شناخت- رفتار درمانی ، قابل درمان است ؟

نتایج تحقیقات علمی انجام شده نشان داده اند که شناخت درمانی در درمان اختلال های زیر مؤثر واقع شده اند : اختلال افسردگی ( در بیماران سرپایی و بیماران بستری) ، اختلال وحشت زدگی ، اختلال خوردن ، سوء مصرف مواد ، اختلال وسواس فکری- عملی ، اختلال خود بیمار انگاری ، اختلال اضطراب.

در حال حاضر در زمینه تأثیر شناخت درمانی ، در درمان اختلال های زیر پژوهش هایی در شرف انجام است : اختلال شخصیت هراس ها ، اختلال چند شخصیتی ، اختلال استرس پس از ضربه روانی (PTSD)، مشکلات زناشویی و خانوادگی ، اختلال دو قطبی ، اسکیزوفرنی .

  • روان درمانی روان پریشی چیست و چه فرقی با شناخت رفتار درمانی دارد ؟

این نوع روان درمانی ، اولین بار به وسیله زیگموند فروید در اوایل قرن بیستم در وین به وجود آمد . در شکل کلاسیک این شیوه که به نام روان کاوی( تحلیل روانی) معروف است . درمان به صورت فردی ، طی دوره ای طولانی که ممکن است چندین سال به طول بیانجامد، انجام می گیرد . این شیوه بدین علت روان درمانی روان پریشی معروف است که در پی آن است که علل ناراحتی های فرد را در انگیزه و تعارض درونی او جستجو کند که از تجربیات دوران کودکی او شکل گرفته است . در نتیجه روان درمانی به شیوه تحلیل روانی ، مستلزم درمان طولانی مدت است که از طریق حل و فصل کردن تعارض های عمیق که از دوران کودکی فرد سرچشمه می گیرند ، تلاش می کند تا تغییرات شخصیتی مهمی در فرد به وجود آورد . توضیح علمی شناخت درمانی در مقاله حاضر آورده شده است . در حال حاضر ، شناخت درمانی باتوجه به حفظ یافته های تئوریک و تکنیک های درمان شناختی و در چارچوب شناخت درمانی ، علاوه بر تمرکز روی ابعاد هوشیار فرد ، بغرنجی های نشأت گرفته از دوران کودکی و ارتباط آن با بیماری حال درمان جو هم می پردازد و این یکی از نکات مشترک شناخت- رفتار درمانی با روان درمانی روان پویشی است .

  • ارتباط شناخت درمانی با روانپزشکی چیست ؟

در بعضی از اختلال های روانپزشکی( که در بالا ذکر شد) دارو همراه با ادامه جلسات درمان شناختی ، مفید واقع می افتد . تحقیقات نشان داده است که در بعضی از افسردگی ها حتی بدون دارو درمانی اختلال افسردگی قابل معالجه است . جلسات درمان شناختی ، معمولاً با ویزیت روانپزشک آغاز می شود و پس از مرحله تشخیص و توصیه های دارویی ، به متخصص روانشناس بالینی ارجاع داده می شود ، ادامه جلسات ، برنامه ریزی جلسات ، بستگی به نوع مسأله و بیماری درمان جو یا آمادگی و پذیرش درمان جو برای استفاده از این شیوه درمان ، میزان سواد ، هوشیاری ، و انگیزه برای تغییر درمان جو دارد . جلسات درمان با نظم و تصمیم مشترک درمان جو و درمان گر طرح ریزی می شود .

 شناخت رفتار درمانی

نشانی : بیمارستان روزبه ، درمانگاه تخصصی درد شماره هشتم/ سال دوم/ آبان 80

                       

 

 

 

 

عنوان

    

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4080
 بازدید امروز : 218
 کل بازدید : 1614131
 بازدیدکنندگان آنلاين : 4

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به موسسه خیریه حمایت از آسیب دیدگان اجتماعی می باشد.